Avrupa Birliği, araçların tasarımından geri dönüşümüne kadar tüm süreci kapsayan yeni bir yasa kabul etti; işte değişenler ve değişmeyenler neler?

Yeni Yasa Neleri Kapsıyor?

Avrupa Birliği, araçların nasıl tasarlandığı, geri dönüştürüldüğü ve söküldüğüne dair kural kitabını yeniden yazdı. Üç yıllık müzakere sonucunda kabul edilen yeni yasa, 13 Ağustos'ta yürürlüğe girdi.

Bu düzenleme, Ömrünü Tamamlamış Araçlar Direktifi ile 3R Tip Onay Direktifi'ni tek bir kapsamlı yasa altında birleştiriyor. Yasa ağırlıklı olarak otomobil ve hafif ticari araçları hedef alırken, otobüs, motosiklet ve kamyonları da kısmen kapsıyor. Klasik otomobiller ise muaf tutuluyor.

Getirilen Yenilikler

Döngüsel tasarım konusunda yasa, elektrikli motorların ve bataryaların aracın ömrü boyunca sökülebilir kalmasını zorunlu kılıyor. 1 Eylül 2032'den itibaren her araca, bileşenlerini ve içerdiği maddeleri gösteren dijital bir "Döngüsellik Pasaportu" eşlik edecek. Üreticiler, sattıkları araçların toplanması ve geri dönüşümü için finansal katkı sağlamak zorunda olacak; ağır ve tehlikeli madde içeren araçlar üreticilere daha pahalıya mal olacak. 2032'den itibaren plastikler için minimum geri dönüştürülmüş içerik zorunluluğu getiriliyor. Ayrıca, araçlar parçalanmadan önce belirli parçaların sökülmesi ve malzemelerin kurtarılması için yetkili tesislere şartlar getiriliyor. Son olarak, eski ve kirletici araçların AB dışına ihracatı, aracın yola elverişliliğine bağlı hâle getiriliyor.

Yasanın Boşlukları

Çevre grupları, yasanın bazı kritik konularda yetersiz kaldığını belirtiyor. Avrupa Çevre Bürosu (EEB) ve Alman çevre örgütü DUH, yasanın otomobillerin giderek büyümesi ve ağırlaşması sorununu görmezden geldiğini vurguluyor. Ayrıca yasa, yeni malzeme talebini azaltacak stratejiler yerine ağırlıklı olarak geri dönüşüme dayanıyor. En dikkat çekici boşluklardan biri, üreticilerin AB dışına ihraç edilen kullanılmış araçlardan sorumlu tutulmaması. EEB'den Fynn Hauscke, "Yasa koyucular önemli döngüsel ekonomi önlemleri getirdi ancak sonunda sektör baskısına boyun eğdi" diyerek, üreticilerin gerçek anlamda sorumlu tutulmadığını ve geri dönüştürülmüş plastikler gibi bazı dönüştürücü hükümlerin sulandırıldığını ifade ediyor.

Şeffaflık ve Uygulama Kritik Önemde

Barbara Metz, Avrupa Komisyonu'nun 2025 baharında ortaya çıkardığı "geri dönüşüm karşıtı kartel" skandalını hatırlatıyor. Otomobil üreticileri ve bir sektör birliği, araç malzemeleri ve sökümü hakkında kritik bilgileri sakladıkları için 458 milyon euro para cezasına çarptırılmıştı. Metz, "Yeni yasa daha net kurallar getiriyor ancak üye devletlere önemli bir hareket alanı bırakıyor" diyor. Üye devletlerin, üreticilerin arıtma altyapısı için yeterli finansman sağlamasını garanti etmesi, yasadışı araç sökümünü önlemesi ve yeniden kullanılan yedek parçaları teşvik etmesi gerekiyor.