Charles Darwin’in 150 yıl önce ortaya attığı bir teori, yeni bir araştırmayla doğrulandı.

Çin’de yetişen bir Saxifraga türünün böcekleri yakalayıp besinlerini emdiği ortaya çıktı.

Darwin’in 1875’teki tahmini

Ünlü doğa bilimci Charles Darwin, 150 yılı aşkın süre önce Saxifraga cinsine ait iki bitkinin etçil olabileceğini öne sürmüştü. Ancak ölümünden önce bu düşüncesini kanıtlamayı başaramadı. Şimdi ise yeni bir çalışma, Darwin’in tahmininde haklı olduğunu gösteriyor.

Bir bitkinin etçil kabul edilebilmesi için hayvanları çekmesi, yakalaması ve sindirmesi gerekiyor. Darwin, Saxifraga bitkilerindeki yapışkan tüylerin böcekleri yakalamak için kullanılabileceğini düşünüyordu. Ancak yaptığı deneyler kesin bir sonuca ulaşmamıştı.

Araştırmacılar, Darwin’in hipotezini yeniden incelemek için bir dizi deney gerçekleştirdi. Sonuçlar, Çin’de yetişen bir Saxifraga türünün sinekleri çekip yakalayabildiğini ortaya koydu. Araştırmanın sonuçları 4 Ağustos’ta Nature Communications dergisinde yayımlandı.

Dağlarda böcek avlıyor

Araştırmanın merkezindeki Saxifraga candelabrum, Çin’deki Hengduan Dağları’nın yüksek kesimlerinde yetişiyor. Araştırmacılar, yetişkin bitkilerin çiçek salkımlarındaki dallarda bulunan yapışkan tüylerin üzerinde ortalama 71 böcek tespit etti.

Daha az dala sahip genç bitkilerde ise çok az sayıda böcek vardı ya da hiç böcek yakalanmamıştı. Araştırmacılara göre bu ilişki, yapışkan salgı bezlerine sahip daha fazla dalın daha çok böcek yakalama ihtimalini artırdığını gösteriyor.

Bitkinin gerçekten böcekleri besin olarak kullanıp kullanmadığını anlamak isteyen ekip, çiçek açmış <i>S. candelabrum</i> örneklerini cam veya ağla çevreledi. Cam, kokunun yayılmasını engellerken ağ, böceklerin bitkiyi görmesini engelledi.

Deneyler, bitkinin böcekleri kokusuyla çektiğini gösterdi. Ancak bitkinin oldukça seçici davrandığı da ortaya çıktı: Etkili tozlaştırıcılar, bitkinin yapışkan tüylerine nadiren yakalandı.

Çin Bilimler Akademisi Kunming Botanik Enstitüsü’nden bitki taksonomisti ve araştırmanın ortak yazarı Hang Sun, bitkinin yalnızca küçük böcekleri hedef aldığını ve büyük tozlaştırıcıları güvende tuttuğunu belirtti.

Böcekleri gerçekten sindiriyor

Araştırmacılar, kimyasal analizlerle bitkinin avını sindirmek için diğer etçil bitkilerde de yaygın olarak bulunan fosfataz enzimi kullandığını belirledi.

Ekip daha sonra bitkinin böceklerden besin alıp almadığını test etti. Bunun için meyve sineklerini bir nitrojen izotopuyla işaretlediler. Deneyin ardından S. candelabrum bitkisindeki nitrojen seviyelerinin arttığı görüldü. Kontrol amacıyla kullanılan diğer bitkide ise böyle bir artış gözlenmedi.

Genetik analizler de önemli bir başka kanıt sundu. Bitkinin, diğer etçil bitkilerde bulunan bazı genleri paylaştığı ortaya çıktı. Sun, elde edilen genomik verilerin S. candelabrum’un gerçek anlamda etçil bir bitki olduğuna dair birbirinden bağımsız kanıtlar sağladığını ifade etti.

Etçil bitkiler düşündüğümüzden fazla olabilir

Araştırmacılara göre bu keşif, bitkilerde etçil beslenmenin sanılandan çok daha yaygın olabileceğine işaret ediyor. Florida Üniversitesi’nden araştırmanın ortak yazarı ve botanikçi Doug Soltis, Darwin’in bir öngörüsünü doğrulama fırsatının kendisi için hem alçakgönüllü hem de heyecan verici olduğunu söyledi.

Soltis, yapışkan tüylere sahip olan Saxifraga ailesinin diğer üyelerinin de etçil çıkmasının kendisini şaşırtmayacağını belirtiyor. Bu ihtimal, Darwin’in yıllar önce yaptığı tahminlerin başka bitkiler için de geçerli olabileceğini düşündürüyor.

Araştırmaya katılmayan Pittsburgh Botanik Bahçesi’nden botanikçi Susan Myers ise çalışmanın bitkilerin ne kadar şaşırtıcı olabileceğini bir kez daha gösterdiğini söyledi.

Botanik dünyasında hâlâ keşfedilmeyi bekleyen çok şey var. Myers’a göre bilim insanları, bitkiler hakkındaki bilgilerimizin henüz yalnızca yüzeyini keşfedebilmiş durumdadır.