Yapay zekâ sohbet robotları, gençlerin ruh sağlığı konusunda yardım ararken başvurduğu yeni araçlardan biri haline geliyor.

ABD'de yapılan güncel bir araştırmaya göre, 12-21 yaş arasındaki gençlerin ruh sağlığı sorunlarıyla ilgili yapay zekâdan yardım alma oranı yalnızca bir yıl içinde yaklaşık yüzde 60 arttı.

Harvard Tıp Fakültesi ve Harvard Pilgrim Health Care Institute bünyesinde çalışan nüfus hekimliği doçenti Hao Yu'nun liderliğindeki araştırmaya 1.727 kişi katıldı. Geçen yıl yapılan araştırmada her sekiz gençten birinin ruh sağlığı sorunları için yapay zekâ kullandığı görülürken, yeni araştırmada bu oran neredeyse her beş gençten birine yükseldi.

Bu sonuç, ABD'deki gençlerin yaklaşık yüzde 20'sinin ruh sağlığı konusunda yapay zekâdan tavsiye aldığını gösteriyor.

Gençler yapay zekâyı neden tercih ediyor?

Araştırmaya göre yapay zekâ kullanımı genç gruplar arasında farklılık gösteriyor. Daha ileri yaştaki gençlerin yapay zekâya başvurma olasılığı daha yüksekken, genç kadınların ruh sağlığıyla ilgili konularda bu araçları kullanma ihtimali de daha fazladır. Yapay zekânın cazibesinin önemli nedenlerinden biri kolay erişilebilir olması. Bir uzmanla görüşmek için randevu almak gerekirken sohbet robotları günün her saati kullanılabiliyor. Kullanıcıların beklemesi, randevu alması veya ulaşım sağlaması gerekmiyor. Özellikle ruh sağlığı uzmanlarının yetersiz olduğu kırsal ve uzak bölgelerde bu erişilebilirlik önemli bir avantaj sağlayabilir.

Uzman eksikliği yapay zekâ kullanımını artırıyor

ABD sağlık sisteminde, özellikle çocuk ve ergen psikiyatrisi alanında ciddi bir uzman açığı bulunuyor. Ruh sağlığı desteğine ihtiyaç duyan kişilerin yalnızca yaklaşık yarısının profesyonel tedavi alabildiği belirtiliyor. Bu tablo, gençlerin alternatif yardım kaynaklarına yönelmesini kolaylaştırıyor. Yapay zekâ ise sabırlı olması, kolay ulaşılması ve kullanıcıya karşı genellikle yargılayıcı bir dil kullanmaması nedeniyle dikkat çekiyor.

Ancak kolay ulaşılabilir olmak, verilen tavsiyenin doğru olduğu anlamına gelmiyor.

Araştırmacılara göre asıl tartışılması gereken konu artık gençlerin yapay zekâ kullanıp kullanmadığı değil, kullandıkları sistemlerin onlara ne kadar güvenilir ve güvenli bilgiler sunduğudur.

Gençlerin çoğu yapay zekâ kullanımını yetişkinlere söylemiyor

Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de gençlerin büyük bölümünün yapay zekâdan ruh sağlığı konusunda yardım aldığını ebeveynlerine veya doktorlarına söylememesidir. Bu durum, yanlış veya eksik bilgilerin fark edilmeden kullanılabilmesi açısından endişe yaratıyor. Genel amaçlı yapay zekâ modelleri klinik ruh sağlığı danışmanlığı vermek üzere tasarlanmadığından, kullanıcıların karşısına yanlış yönlendirmeler çıkabiliyor. Bu nedenle uzmanlar, ebeveynlerin ve sağlık çalışanlarının gençlerle yapay zekâ kullanımı hakkında açık şekilde konuşmasını öneriyor. Böyle bir iletişim, hem olası ruh sağlığı sorunlarının fark edilmesine hem de doğru bilgi ile yanlış bilginin ayırt edilmesine yardımcı olabilir.

Yapay zekânın verdiği tavsiyeler gerçekten güvenli mi?

Yapay zekâ şirketleri, özellikle ruh sağlığı gibi hassas konularda güvenlik önlemleri ve koruyucu sistemler geliştireceklerini belirtiyor. Ancak araştırmacılar, bu güvenlik önlemlerinin gerçek hayatta ne kadar etkili olduğuna ilişkin yeterli bilimsel kanıt bulunmadığına dikkat çekiyor.

Geçmişte bazı gençlerin yapay zekâyla ruh sağlığı sorunları hakkında yaptığı görüşmelerin ardından ciddi zararlarla karşılaştığı vakalar da gündeme geldi. Bu nedenle araştırmacılar, yapay zekânın yalnızca faydalı olup olmadığı değil, potansiyel olarak zarar verip vermediğinin de bilimsel olarak incelenmesi gerektiğini vurguluyor.

Yapay zekânın fazla uyumlu olması da sorun yaratabilir

Sohbet robotlarının bir başka özelliği ise kullanıcıya karşı son derece anlayışlı, olumlu ve destekleyici bir dil kullanmaları. Bu yaklaşım ilk bakışta avantajlı görünse de bazı durumlarda sorun yaratabilir. Çünkü yapay zekâ, kullanıcıyı memnun etmek amacıyla onun düşüncelerini fazla kolay onaylayabilir. Özellikle genç kullanıcılar açısından bu durum, doğru olmayan bir düşüncenin sürekli desteklenmesine yol açabilir. Araştırmada gençlerin yüzde 90'dan fazlası yapay zekâdan aldıkları tavsiyeleri faydalı bulduğunu söyledi. Ancak araştırmacılar, kullanıcının bir tavsiyeyi faydalı bulmasının, o tavsiyenin gerçekten doğru veya klinik açıdan yararlı olduğunu kanıtlamadığını belirtiyor.

Terapötik yapay zekâ modelleri geliştirilebilir mi?

Uzmanlara göre ruh sağlığı konusunda özel olarak eğitilmiş yapay zekâ sistemleri önemli bir potansiyele sahip. Özellikle çocuk ve ergen psikiyatristlerinin yetersiz olduğu bir ortamda, bu tür teknolojiler uzman açığının etkilerini azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak yalnızca psikolojik destek amacıyla tasarlanmış olmak da yeterli değil. Bu sistemlerin klinik standartlara uygunluk, güvenlik ve etkinlik açısından kapsamlı şekilde test edilmesi gerekiyor. Bazı ABD eyaletlerinde bu konuda düzenleyici adımların atılması da konunun yalnızca teknoloji değil, aynı zamanda hasta güvenliği meselesi olduğunu gösteriyor.

Yapay zekâ kullanımı daha da artabilir

Araştırmacılar, gençlerin ruh sağlığı amacıyla yapay zekâ kullanımının gelecek yıllarda daha da yükselmesini bekliyor. Bunun temelinde iki önemli gelişme bulunuyor: Yapay zekânın gençlerin günlük hayatının bir parçası haline gelmesi ve ruh sağlığı hizmetlerine yönelik karşılanmamış ihtiyacın devam etmesidir. Bir yıl içinde kullanım oranının sekizde birden beşte bire çıkması, bu değişimin ne kadar hızlı gerçekleştiğini gösteriyor.

Gelecekte asıl soru, gençlerin yapay zekâ kullanıp kullanmayacağı değil; hangi sistemleri kullandıkları ve bu sistemlerin onlara ne kadar güvenli, doğru ve yararlı tavsiyeler sunduğu olacak.

Araştırmacılara göre yapay zekâ, özellikle uzman eksikliğinin ciddi olduğu bölgelerde önemli bir destek aracı olma potansiyeline sahip. Ancak bu potansiyelin gerçeğe dönüşmesi için teknolojinin ruh sağlığı alanındaki klinik standartları karşılaması gerekiyor.