Bir film setinde kameralar durduğunda bunun nedeni her zaman teknik bir aksaklık olmayabiliyor.

Bazen tek bir çocuğun gözyaşları, yüzlerce kişilik prodüksiyonu durdurmaya yetiyor. İşte tam da bu noktada devreye çocuk refakatçileri giriyor. Onların görevi, yapımı değil çocuğu korumaktır.

İngiltere’de 16 yaşın altındaki tüm çocuk oyuncuların film ve televizyon setlerinde lisanslı bir refakatçiyle çalışması yasal zorunluluk. Ancak bu meslek, sanıldığından çok daha fazlasını kapsıyor: Bakıcı, sosyal hizmet uzmanı, ebeveyn ve gerektiğinde kanunu uygulayan son otoritedir. Premier Chaperones’ın kurucusu Linda Matthews, 15 yıldır dünyanın en büyük film ve dizi setlerinde çocuk oyuncuların güvenliğinden sorumlu. Kariyerindeki en unutamadığı anlardan biri ise 2017 yapımı psikolojik korku filmi In Extremis sırasında yaşandı. Kanser hastasını canlandıran küçük bir oyuncu, çekimden hemen önce kel başlığını takınca ağlamaya başladı. Bunun, kanser tedavisi gören arkadaşının annesini hatırlattığını söyledi.

Matthews için karar netti.

“Ben kötü kişi olmaktan çekinmem. O noktada çekim bitti.”

Yapımın maliyeti ya da takvimi değil, çocuğun psikolojik güvenliği öncelikliydi.

Çocuk refakatçilerinin en önemli özelliği, yapım şirketine değil doğrudan çocuğa karşı sorumlu olmaları. İngiltere’de bu görevi yapabilmek için gelişmiş sabıka kontrollerinden geçmek, yerel yönetimlerden lisans almak ve birçok bölgede çocuk koruma eğitimi tamamlamak gerekiyor. Yetkileri de oldukça geniş. Bir çocuk stres altında, yorgun ya da güvensiz hissediyorsa çekimi durdurabiliyorlar. Yapımcıların itiraz etmesi ya da çekimin milyonlarca sterline mal olması bu kararı değiştirmiyor.

Bugünkü sıkı düzenlemelerin arkasında Hollywood’un karanlık çocuk oyuncu tarihi bulunuyor. Judy Garland, yalnızca 13 yaşındayken Metro-Goldwyn-Mayer ile sözleşme imzaladı. Stüdyo yıllarca beslenmesini siyah kahve, tavuk çorbası ve sigarayla kontrol etti; aynı zamanda düzenli olarak amfetamin verdi. Garland, 47 yaşında yanlışlıkla aldığı barbitürat nedeniyle hayatını kaybetti.

Daha yakın dönemde ise Romeo ve Juliet filminin yıldızları Olivia Hussey ve Leonard Whiting, çocuk yaşta çıplak sahnelerde yer almaya zorlandıklarını öne sürerek dava açtı. Dava reddedilmiş olsa da, çocuk oyuncuların ne kadar özgür şekilde “hayır” diyebildiği sorusunu yeniden gündeme taşıdı.

Matthews’ın görevi çoğu zaman kriz çıkmadan önce önlem almaktır.

BBC’nin 2015 yapımı Cider with Rosie dizisinde küçük bir oyuncunun çıplak yüzme sahnesi çekilecekti. Matthews, yalnızca yönetmen, kameraman ve kendisinin sette bulunmasına izin verdi. Oyuncu su geçirmez özel bir kostüm giydi ve uzun saçları göğsünü örttü. Gereksiz hiçbir ekip üyesi sahnede yer almadı. Bu tür kararlar, çocukların mahremiyetini korumanın en önemli parçalarından biri olarak görülüyor. Netflix’in dünya çapında ses getiren dizisi Adolescence’ın baş refakatçisi Stephen Rawnsley, yapım boyunca 350’den fazla çocuk oyuncudan ve 40’ın üzerinde lisanslı refakatçiden sorumluydu.

Buna rağmen IMDb’de adı jeneriğin en alt sıralarında, koşucular ve sigorta görevlisinin yanında yer alıyor.

“Önemli bir iş yapıyoruz. Yapım şirketlerinin bizi diğer ekip üyeleri gibi görmesi güzel olurdu.”

Rawnsley disiplin yerine rehberliği tercih ediyor. İlk kez profesyonel sete gelen çocuklara, aynı sahnenin defalarca çekilmesinin kötü oynadıkları anlamına gelmediğini anlatıyor ve film setinin yazılı olmayan kurallarını öğretiyor. Eski çocuk oyuncular için iyi bir refakatçi, yıllar sonra bile unutulmayan bir figür olabiliyor. CBBC dizisi The Story of Tracy Beaker’da Justine Littlewood karakterini canlandıran Montanna Thompson, beş yıl boyunca Mary adlı refakatçisiyle birlikte çalıştı. Farklı şehirlerde çekim yaparken yan yana otel odalarında kaldılar.

Thompson, ilk reglini sette yaşadığını anlatıyor.

“Ne olduğunu bilmiyordum. Mary bana her şeyi anlattı ve Boots’a gidip ihtiyacım olan her şeyi aldı.”

Bir başka refakatçi Russell ise ev özlemi çeken çocuklara akşam yemekleri hazırlıyor, tırnaklarını boyamalarına izin veriyor ve sete sıcak bir aile ortamı kazandırıyordu.

“Onu şimdi görsem kocaman sarılırdım.”

Çocuk refakatçileri, setlerde en düşük ücret alan ekiplerden biri olmalarına rağmen mesleklerini bırakmıyor. Ödemelerin haftalarca geciktiği ve isimlerinin çoğu zaman jenerikte yer almadığı durumlar oldukça yaygın.

Linda Matthews bugün hâlâ yıllar önce birlikte çalıştığı oyuncularla görüşüyor. Bazıları tiyatro oyunlarına davet ediyor, bazıları yeni projelerinde özellikle onu istiyor. Stephen Rawnsley de prömiyerlere ve gala gecelerine, bir zamanlar kendilerini güvende hissettirdiği çocukların davetlisi olarak katılıyor.

Onlara göre asıl takdir kırmızı halıda değil, yıllar sonra gelen tek bir cümlede saklı:

“İyi ki o gün sette sen vardın.”