Hava sıcaklıklarının yükselmesiyle birlikte gıdaların bozulma süresi kısalırken, besin zehirlenmesi vakalarında da dikkat çeken bir artış yaşanıyor.

Uzmanlara göre evde hazırlanan yiyeceklerden açık havada tüketilen ürünlere kadar pek çok gıda, uygun koşullarda saklanmadığında sağlık açısından ciddi risk oluşturabiliyor.

Sıcak hava bakterilerin çoğalmasını hızlandırıyor

Acil Tıp Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Gültekin Akyol, yaz döneminde acil servislere besin zehirlenmesi nedeniyle yapılan başvuruların belirgin şekilde arttığını belirtti. Akyol, yüksek sıcaklıkların bakterilerin hızla çoğalmasına neden olduğunu, uygun koşullarda muhafaza edilmeyen yiyeceklerin kısa sürede tehlikeli hale gelebildiğini ifade etti.

Riski artıran etkenler neler?

Sadece sıcak havanın değil, yaz aylarında değişen yaşam alışkanlıklarının da vakaların artmasında etkili olduğu belirtiliyor. Dışarıda yemek yeme alışkanlığının artması, piknikler, toplu organizasyonlar, açık büfe servisleri ve soğuk zincirin zaman zaman korunamaması risk faktörleri arasında yer alıyor.

Gıda güvenliğinde tüketicinin rolü büyük

Uzmanlar, resmi denetimlerin önemli olduğunu ancak tüketicilerin de satın aldıkları ve tükettikleri ürünler konusunda dikkatli davranmaları gerektiğini vurguluyor.

En sık zehirlenmeye yol açan gıdalar

Acil servislerde en fazla şu gıdalara bağlı zehirlenme vakalarıyla karşılaşılıyor:

Riskli yiyecekler

Tavuk eti ve kırmızı et ürünleri

Süt ve süt ürünleri

Yumurta içeren yiyecekler

Mayonezli salatalar

Deniz ürünleri, özellikle midye

Uygun koşullarda saklanmayan hazır gıdalar

Kremalı pastalar

Uzun süre dış ortamda bekletilen yiyecekler

Acil servise gitmeyi gerektiren belirtiler

Besin zehirlenmelerinin büyük bölümü hafif seyrediyor ve yeterli sıvı desteğiyle birkaç gün içinde düzelebiliyor. Hafif vakalarda bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal görülse de kişinin genel durumu genellikle iyi oluyor.

Kırmızı alarm belirtileri

Aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı görüldüğünde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor:

38,5 derecenin üzerinde yüksek ateş

Dışkıda kan görülmesi

Şiddetli ve durmayan kusmalar

Ağız kuruluğu ve belirgin susuzluk

İdrar miktarında ciddi azalma

Baş dönmesi

Bilinç bulanıklığı

Sürekli uyku hali veya bayılma

Şiddetli karın ağrısı

Nefes darlığı

Yutma güçlüğü

Saatler boyunca ağızdan sıvı alınamaması

Ciddi komplikasyon riski bulunuyor

Uzmanlara göre bu belirtiler, ağır enfeksiyon, ciddi sıvı kaybı veya toksinlerin vücutta sistemik etki oluşturduğunu gösterebilir. Bazı bakterilerin salgıladığı toksinler böbrek yetmezliği, sepsis ve çoklu organ yetmezliği gibi hayati tehlike oluşturan tablolara neden olabileceği için erken müdahale büyük önem taşıyor.

Zehirlenme şüphesinde ilk yapılması gerekenler

Tedavide öncelikli hedef, kaybedilen sıvının yerine konmasıdır. Kusma veya ishal yaşayan kişilerin küçük yudumlarla sık sık su içmesi, mümkünse oral rehidrasyon solüsyonlarından faydalanması öneriliyor.

Evde dikkat edilmesi gerekenler

İlk saatlerde mideyi yormayacak hafif besinler tercih edilmeli, yağlı ve baharatlı yiyeceklerden uzak durulmalıdır. Rastgele antibiyotik kullanılmaması gerektiğini belirten uzmanlar, gıda zehirlenmelerinin önemli bir bölümünde antibiyotik tedavisinin gerekli olmadığını vurguluyor. Gereksiz ilaç kullanımı bağırsak florasını bozarak iyileşme sürecini uzatabiliyor. Kişiyi zorla kusturmaya çalışmak da ciddi risk taşıyor. Özellikle bilinç bozukluğu bulunan kişilerde kusmuğun akciğerlere kaçması ağır komplikasyonlara yol açabiliyor.

Ayrıca ishali durdurucu ilaçlar da her hasta için uygun değil. Özellikle ateşli veya kanlı ishal durumunda bu ilaçlar enfeksiyonun bağırsakta kalmasına neden olabileceği için yalnızca doktor önerisiyle kullanılmaları gerekiyor.

Gıda zehirlenmesini önlemek için alınacak önlemler

Uzmanlara göre besin zehirlenmelerinin büyük kısmı basit hijyen kurallarıyla önlenebilir.

Alışveriş ve saklama kuralları

Soğuk zincir gerektiren ürünler alışverişin sonunda alınmalı ve mümkün olan en kısa sürede buzdolabına yerleştirilmelidir. Yaz aylarında et, süt ürünleri ve deniz ürünlerinin araç içinde uzun süre bekletilmemesi gerekiyor. Pişmiş yemekler oda sıcaklığında iki saatten fazla bırakılmamalıdır. Hava sıcaklığının 32 derecenin üzerine çıktığı günlerde ise bu sürenin en fazla bir saat olması tavsiye ediliyor.

Mutfak hijyenine dikkat edin

Çiğ et ile tüketime hazır gıdalar aynı kesme tahtasında hazırlanmadı. Çapraz bulaşmayı önlemek için farklı ekipman kullanılmalı, eller sık sık yıkanmalı ve mutfak hijyenine özen gösterilmelidir.

Sokak lezzetlerinde dikkatli olun

Sokakta satılan yiyecekler tüketilirken ürünün güvenilir koşullarda hazırlanıp hazırlanmadığı mutlaka değerlendirilmelidir. Uzun süre güneş altında bekleyen, hijyen koşulları belirsiz veya uygun sıcaklıkta muhafaza edilmeyen gıdalar ciddi sağlık riski taşıyabilir.

Koku ve görünüşe aldanmayın

Bir gıdanın kokusunun veya tadının normal olması güvenli olduğu anlamına gelmez. Bazı bakteri ve toksinler yiyeceğin görünümünü değiştirmeden ciddi zehirlenmelere yol açabilir. Bu nedenle güvenilirliğinden şüphe edilen hiçbir gıda tüketilmemelidir.