Harç kullanılmadan yalnızca taşların ustalıkla bir araya getirilmesiyle oluşturulan kuru taş duvarlar, 21. yüzyılda yeniden ilgi görmeye başladı.

Dünyanın farklı bölgelerindeki zanaatkârlar, modern yapı yöntemlerinden uzaklaşarak binlerce yıllık bu tekniği yaşatıyor.

Kanadalı taş ustası John Shaw-Rimmington da bu dönüşümün önemli isimlerinden biri. 1980'lerde beton duvarlara dekoratif taş kaplama yaparken taşların yalnızca süs malzemesi olarak kullanılmaması gerektiğini düşündüğünü söyleyen Shaw-Rimmington, o dönemden sonra tamamen kuru taş duvar yapımına yöneldi.

Harç yerine taşların doğal dengesi kullanılıyor.

Bu yöntemde taşlar hiçbir bağlayıcı malzeme kullanılmadan özenle yerleştiriliyor. Amaç, taşların kendi ağırlıkları ve doğru yerleşimleri sayesinde sağlam bir yapı oluşturması.

Kuru taş duvarlar neden daha uzun ömürlü?

İlk bakışta harç kullanmak daha kolay görünse de uzmanlara göre uzun vadede kuru taş duvarlar çok daha avantajlıdır.

Onarım süreci oldukça kolaydır.

Bir kuru taş duvarın herhangi bir bölümü zarar gördüğünde yalnızca hasarlı kısmın yeniden düzenlenmesi yeterli oluyor. Harçlı duvarlarda ise oluşan çatlaklar zamanla tüm yapının güvenliğini riske atabiliyor. John Shaw-Rimmington, bu nedenle harcı esprili bir dille "şeytanın tutkalı" olarak tanımlıyor. Ona göre harç hem taşların doğal görünümünü bozuyor hem de yapının bakımını zorlaştırıyor.

Tarihi binlerce yıl öncesine uzanıyor

Kuru taş duvar tekniği insanlık tarihinin en eski yapı yöntemlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Farklı medeniyetler aynı tekniği kullandı.

İskoçya'da yaklaşık 5 bin yıl öncesine tarihlenen Taş Devri yapılarında kuru taş tekniği görülüyor. Belize'deki Lubaantun Maya kalıntıları, Zimbabve'deki Büyük Muhafaza Kompleksi ve Japonya'da 17. yüzyılda gelişen Ano-zumi taş işçiliği de aynı yöntemin başarılı örnekleri arasında yer alıyor. Bu yapıların günümüze kadar ulaşabilmiş olması, tekniğin ne kadar dayanıklı olduğunu ortaya koyuyor.

İngiltere'den Amerika'ya uzanan gelenek

1604 yılından sonra İngiltere'de çıkarılan arazi düzenleme yasalarının ardından kuru taş duvarlar kırsal alanların vazgeçilmez bir parçası haline geldi. İskoçya'da seyahat eden fotoğrafçı Christie Hemm Klok, antik taş yerleşimlerin hemen yanında uzanan kilometrelerce kuru taş duvarla karşılaştığını anlatıyor. Bölge halkı ise bu duvarları o kadar sıradan görüyor ki fotoğraf çekmesine şaşırıyor.

Her duvar birbirinden farklı olabiliyor.

Kuru taş duvarlar yalnızca hayvanları çevrelemek için yapılan basit yapılar değil. Taşların renkleri, boyutları ve diziliş şekilleri değiştirilerek modern veya geleneksel görünümler elde edilebiliyor.

Sağlamlığın sırrı doğru taş seçiminde

Bir kuru taş duvar inşa etmek belirli kurallara dayanıyor. İlk olarak birkaç santimetre derinliğinde temel hendeği açılıyor ve çakılla dolduruluyor. Ardından taşlar katman katman yerleştiriliyor.

Her taşın farklı bir görevi bulunuyor.

Duvarın iki yüzünü birbirine bağlayan uzun "bağlantı taşları" yapının bütünlüğünü sağlarken, iç bölümlere yerleştirilen daha küçük "dolgu taşları" boşlukları destekliyor. Üst bölüm ise ağır kaplama taşlarıyla tamamlanıyor. Duvar yükseldikçe hafifçe daralması da dayanıklılığı artıran temel kurallardan biri olarak kabul ediliyor.

Modern tasarımlara da uyum sağlıyor

İskoç taş ustası Kristie de Garis'e göre kuru taş duvarlar yalnızca kırsal alanlara uygun değil.

Minimalist tasarımlar oluşturmak mümkündür.

Taşlar düzenli aralıklarla yerleştirilerek modern çizgilere sahip duvarlar tasarlanabiliyor. Farklı renk ve boyutlardaki taşlarla oldukça estetik desenler oluşturulabiliyor.

De Garis, müşterilerine kuru taş duvarların gelecek nesillere bırakılabilecek kalıcı yapılar olduğunu söylüyor. Harçlı duvarların yaklaşık 15 ila 30 yılda bir yenilenmesi gerekirken, binlerce yıldır ayakta duran kuru taş duvar örnekleri bulunuyor.

Deprem ve dona karşı beklenenden daha dayanıklı

İlk bakışta bağlayıcı malzeme kullanılmaması dezavantaj gibi görünse de durum tam tersi.

Esnek yapı darbeleri absorbe ediyor.

Minnesota'da çalışan eğitmen Daniel Peterson, beton duvarların sert yapısı nedeniyle çatladığını, kuru taş duvarların ise ip örgüsü gibi hareket ederek donma ve çözülme sırasında zemindeki değişimlere uyum sağlayabildiğini belirtiyor. Aynı özellik depremler için de geçerli. Harç çatlayabilirken taşlar sarsıntı sırasında birbirine daha sıkı oturabiliyor. Hasar oluşsa bile yalnızca ilgili bölüm onarılarak yapı eski haline getirilebiliyor.

Yangınlara karşı doğal koruma sağlayabiliyor

Kaliforniyalı peyzaj tasarımcısı Christa Moné, bölgede kuru taş duvar kullanımını yaygınlaştırmaya çalışıyor.

Duvarlar yangın bariyeri görevi görebiliyor.

Özellikle üzüm bağları ile yerleşim alanları arasında oluşturulan kuru taş duvarlar, çim yangınlarının ilerlemesini durdurmaya yardımcı olabiliyor. Moné, bu yapıları ilk kez Fransa'da gördüğünü ve doğal malzemelerin insanlarda sentetik yüzeylere göre çok daha güçlü bir aidiyet hissi oluşturduğunu ifade ediyor.

Kamusal alanlarda sanat eserine dönüşüyor

İskoç sanatçı David F. Wilson, kuru taş duvar tekniğini yalnızca yapı inşa etmek için değil, kamusal sanat projelerinde de kullanıyor.

Renk ve desenlerle özgün eserler oluşturuluyor.

Wilson'a göre kuru taş yapılar oldukça sağlam olduğu için bakım gerektirmiyor ve yüzeylerinin dokulu olması nedeniyle grafiti gibi vandalizm girişimlerine karşı da daha dirençli oluyor. 2016 yılında Churchill Fellowship bursuyla Kuzey Amerika'ya giden Wilson, özellikle New York'taki ünlü Storm King Wall adlı sanat eserinden etkilendi. Yaklaşık 694 metre uzunluğundaki bu dalgalı taş duvar, düz bir çizgi oluşturmak yerine ağaçların arasından kıvrılarak geçiyor ve doğayla bütünleşen etkileyici bir görünüm sunuyor.

Kuzey Amerika'da yeni bir ilgi alanı haline geliyor

Kaliforniya'da arazi sahibi Peter Mullins'in kurduğu Mendocino Stone Ranch, dünyanın farklı ülkelerinden taş ustalarını bir araya getiren önemli merkezlerden biri haline geldi. John Shaw-Rimmington burada kuru taş tekniğiyle tarihi posta arabası durağını andıran sıra dışı bir yapı inşa etti. Ardından Point Arena Deniz Feneri çevresinde büyük taş çitler ve çeşitli sanat projeleri gerçekleştirildi.

Her bölgenin taşı farklı özellikler taşıyor.

Shaw-Rimmington, Kaliforniya kıyılarındaki taşların Kanada'da alışık olduğu taşlara göre daha yumuşak ve farklı karakterde olduğunu, bu nedenle çalışma yöntemlerini değiştirmek zorunda kaldığını söylüyor.

Doğal malzemeler yeniden değer kazanıyor

Kuru taş duvar ustalarına göre bu yapıların çekiciliği yalnızca sağlam olmalarından kaynaklanmıyor. Taşların renkleri, dokuları ve doğal uyumu insanların doğayla daha güçlü bağ kurmasını sağlıyor.

Her duvar kendine özgü bir karakter taşıyor.

John Shaw-Rimmington'a göre iyi inşa edilmiş bir kuru taş duvarın karşısında saatlerce oturup yalnızca taşların birbirine uyumunu izlemek bile başlı başına huzur verici bir deneyim sunuyor. Usta taşçı, taşlarla çalışmanın insanı zihinsel olarak dinlendirdiğini belirterek, bu hissin doğanın sunduğu en özel mutluluklardan biri olduğunu ifade ediyor.