İspanya, atık yönetimi ve geri dönüşüm sisteminde önemli bir değişikliğe hazırlanıyor.

2026'nın sonlarından itibaren, bazı tahminlere göre ise 2027'de, içecek kutuları ve şişeleri için yeni bir depozito sistemi yürürlüğe girecek.

Yeni uygulama kapsamında tüketiciler, belirli içecek ambalajlarını satın alırken ürün fiyatına ek olarak küçük bir depozito ücreti ödeyecek. Ambalaj boş olarak geri getirildiğinde ise bu ücret tamamen iade edilecek.

SDDR Sistemi Nedir?

Yeni uygulamanın adı Depozito, İade ve Geri Dönüş Sistemi (SDDR) olarak biliniyor. Sistem, uzun yıllardır Almanya ve Danimarka gibi ülkelerde kullanılıyor ve Portekiz başta olmak üzere diğer Avrupa ülkelerinde de yaygınlaşıyor. Sistemin temel amacı, ambalajların geri dönüşüm ve yeniden kullanım oranlarını artırmak.

Uygulama Nasıl İşleyecek?

Sistem, bir tür teminat mantığıyla çalışacak. Tüketici belirli plastik şişe veya içecek kutularını satın aldığında fişte ayrıca gösterilecek küçük bir ek ücret ödeyecek. Yetkili bir noktaya boş ambalaj teslim edildiğinde ise ödenen tutar geri alınabilecek. Mevcut bilgilere göre depozito miktarının ürün başına yaklaşık 10 euro sent olması bekleniyor.

Marketler ve Mağazalar İçin Yeni Yükümlülükler

Yeni düzenlemeye göre süpermarketler ve mağazalar, sisteme dahil edilen ambalajları kabul etmek zorunda olacak. Üstelik ambalajın aynı mağazadan satın alınmış olması gerekmeyecek. Bununla birlikte, sistemin teknik ve lojistik ayrıntıları henüz tamamen netleşmiş değil.

Neden Şimdi Uygulanıyor?

Yeni sistemin devreye alınmasının temel nedeni, İspanya'nın Avrupa Birliği'nin plastik şişeler için belirlediği toplama hedeflerini karşılayamamasıdır. İspanya Ekolojik Dönüşüm Bakanlığı'nın 2023 verilerine göre ülkede tek kullanımlık plastik şişelerin yalnızca yüzde 41,3'ü ayrı olarak toplanabildi. Avrupa Birliği'nin hedefi ise yüzde 70 seviyesinde bulunuyor. Bu başarısızlık, 1055/2022 sayılı Kraliyet Kararnamesi ve Atık Yasası kapsamında depozito ve iade sisteminin iki yıl içinde uygulanmasını zorunlu hale getirdi.

Tüketiciler ve İşletmeler Nasıl Etkilenecek?

Tüketiciler açısından en büyük değişiklik, bazı içeceklerin fiyatına geçici bir depozito bedelinin eklenmesi olacak. Ancak bu tutar bir vergi ya da kalıcı zam anlamına gelmiyor. Boş ambalaj iade edildiğinde ödenen para geri alınabilecek. Süpermarketler, mağazalar, restoranlar ve barlar ise yeni toplama ve iade sistemine uyum sağlamak zorunda kalacak. Pek çok işletmenin, boş ambalajları kabul etmek için özel alanlar veya sistemler oluşturması gerekecek.

Hangi Ambalajlar Sisteme Dahil Olacak?

Düzenlemenin özellikle üç litreye kadar olan PET plastik şişeleri ve içecek kutularını kapsaması bekleniyor. Ancak hangi ambalajların kesin olarak sisteme dahil edileceği ilerleyen dönemde netleşecek.

Avrupa'da Başarıyla Uygulanıyor

SDDR modeli Avrupa'nın birçok ülkesinde uzun süredir kullanılıyor. Özellikle Almanya, içecek ambalajlarında yaygın depozito uygulamasıyla dikkat çekiyor. Portekiz de son dönemde sistemi genişletmeye başladı. Sistemin destekçileri, uygulamanın geri dönüşüm oranlarını önemli ölçüde artırdığını ve sokaklar ile doğal alanlardaki atık miktarını azalttığını belirtiyor.

Günlük Alışkanlıklar Değişecek

Yeni sistemin hayata geçmesiyle birlikte milyonlarca kişi için günlük tüketim alışkanlıkları değişecek. Boş şişe ve kutuları çöpe atmak yerine saklayıp marketlere veya belirlenen toplama noktalarına götürmek sıradan bir alışkanlık haline gelecek. Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde yıllardır uygulanan bu model, geri dönüşüm oranlarının yükselmesine ve ambalaj atıklarının daha etkin şekilde toplanmasına önemli katkı sağlıyor.