Avrupa'nın en büyük yabani kedilerinden biri olan Avrasya vaşağı, bir zamanlar yoğun olarak yaşadığı Macaristan-Slovakya sınırında neredeyse tamamen ortadan kayboldu.

Son araştırmalar, Slovakya tarafında yalnızca iki yetişkin bireyin varlığını doğrularken, Macaristan tarafında ise türün fiilen yok olmuş olabileceğini ortaya koydu.

Üç yıllık araştırma endişe verici sonuçlar verdi

LECA projesinin ilk sonuçları alarm veriyor.

Avrupa Birliği'nin ortak finansmanıyla 2023-2026 yılları arasında yürütülen LECA projesi kapsamında, Karpatlar'daki büyük yırtıcıların durumu incelendi. Elde edilen veriler, bir dönem zengin bir vaşak popülasyonuna ev sahipliği yapan Slovak Karstı'ndaki hayvanların artık hayatta kalma sınırında olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, geleneksel saha gözlemlerinin yanı sıra kameralı tuzaklar ve genom analizleriyle vaşakların izini sürdü. Ancak sonuçlar, türün geleceği açısından oldukça karamsar bir tablo ortaya koydu.

Macaristan'da yalnızca yaşlı bir birey kalmış olabilir

Son doğrulanmış gözlem 2025 yılında yapıldı.

Macaristan'ın Börzsöny bölgesinde 2025 yılında bir vaşak görüldü. Uzmanlar, bölgede halen çok yaşlı bir erkek bireyin yaşamını sürdürüyor olabileceğini düşünüyor. Buna karşın, türün varlığına ilişkin kanıtlar diğer bölgelerde yıllardır bulunamıyor. Türün varlığı, Bük Milli Parkı'nda 2019'dan, Aggtelek Milli Parkı'nda ise 2017'den bu yana doğrulanamadı.

"Tür pratikte Macaristan'dan kayboldu"

Uzmanlar, durumun son derece kritik olduğunu söylüyor.

WWF Macaristan'ın büyük yırtıcılar uzmanı Sütő Dávid, 2023-2025 yılları arasında kurulan 100'den fazla kamera tuzağının kurt ve ayıları kaydettiğini, ancak vaşaklara ait hiçbir doğrudan veya dolaylı iz bulunamadığını belirtti. Dávid, mevcut verilerin türün Macaristan'dan fiilen kaybolduğunu düşündürdüğünü ifade ederken, geri dönüşün sağlanabilmesi için daha fazla araştırma ve sınır ötesi iş birliğine ihtiyaç olduğunu vurguladı.

Kaçak avcılık ve altyapı projeleri büyük tehdit oluşturuyor

Koruma altında olmasına rağmen tür hâlâ insan kaynaklı baskılarla karşı karşıya.

WWF'ye göre vaşaklar, bazı ülkelerde yasa dışı avlanmanın kurbanı olmaya devam ediyor. Slovakya ve Ukrayna'da kaçak avcılık vakaları hâlâ kaydedilirken, Bulgaristan'da geçmişte yaşanan yoğun avlanma üreyen popülasyonların ortadan kalkmasına yol açtı. Bunun yanı sıra, ekolojik geçişleri dikkate almadan inşa edilen yollar ve diğer altyapı projeleri de küçük popülasyonları birbirinden izole ediyor. Bu durum genetik çeşitliliği azaltıyor ve türün eski yaşam alanlarına geri dönmesini zorlaştırıyor.

Yeniden yerleştirme projeleri de risk altında

Avrupa'nın batısında yürütülen yeniden yerleştirme programları da başka bir sorunla karşı karşıya. Küçük ve izole popülasyonlar nedeniyle ortaya çıkan akraba çiftleşmesi, türün genetik dayanıklılığını zayıflatıyor. Uzmanlar, acil ve hedefe yönelik koruma önlemleri alınmaması halinde Avrasya vaşağının Slovakya-Macaristan sınırındaki doğal yaşam alanlarından tamamen ve geri dönülmez biçimde yok olabileceği uyarısında bulunuyor.