1980’lerin sonlarında Fransa ve Almanya, İspanya’daki ilk yüksek hızlı tren ihalesini almak için kıyasıya rekabet halindeydi.

O dönemde kimse, bu alana kendilerinden daha geç giren bir ülkenin ileride hem işletmedeki yüksek hızlı tren uzunluğunda onları geçeceğini hem de uluslararası ihalelerde karşılarına güçlü bir rakip olarak çıkacağını tahmin etmiyordu.

Bugün ise İspanya, yüksek hızlı tren denince akla gelen ülkelerden biri. Gelin, bu dikkat çekici başarı hikâyesinin nasıl başladığına ve nasıl büyüdüğüne birlikte bakalım.

Yüksek Hızlı Tren Fikrinin Doğuşu

Yüksek hızlı tren kavramı ilk kez Japonya’da gerçeğe dönüştü. 1964 Tokyo Olimpiyatları öncesinde hizmete giren Tokyo–Osaka hattı, yani Tokaido Shinkansen, dünyadaki ilk yüksek hızlı demiryolu oldu. Bu proje, yalnızca Japonya için değil, tüm dünya için bir dönüm noktasıydı.

Aynı dönemde Avrupa ve ABD’de otomobil kullanımı hızla artıyor, sivil havacılık yaygınlaşıyordu. Bu gelişmeler, birçok Avrupa ülkesinde demiryollarının geleceğine olan inancı zayıflatmıştı. Hatta bazı ülkelerde hatlar sökülüyor, yatırımlar durduruluyordu. Japonya’nın Shinkansen’i başarıyla işletmeye alması, Avrupa’nın “modern ulaşımın merkezi” olma iddiasına ciddi bir darbe vurdu.

Avrupa’nın Karşı Hamlesi

Bu tablo Avrupa’yı harekete geçirdi. İlk ciddi adım 1966’da İtalya’dan geldi. Yüksek hızlı tren programı açıklandı ancak Roma–Floransa hattı, 1970’te başlamasına rağmen tam 22 yıl boyunca tamamlanamadı. Beklenen atılım bir türlü gelmedi.

Asıl kırılma noktası 1981’de yaşandı. Fransa, TGV Güneydoğu Hattını hizmete açarak yüksek hızlı tren teknolojisinde dünya liderliğine oynadı. Almanya ise biraz daha geç sahneye çıktı ama etkileyici bir başarıya imza attı. 1988 yılında tekerlek-ray sisteminde ilk kez saatte 400 km hız sınırı aşıldı. Bu, demiryolu tarihine geçen bir andı.

İspanya Sahneye Çıkıyor

1980’lerin sonuna gelindiğinde İspanya, kendi yüksek hızlı tren planlarını netleştirdi. Amaç; ülkenin merkezindeki Castilla-La Mancha bölgesi ile ekonomik olarak daha zayıf durumdaki güney bölgesi Endülüs’ü birbirine bağlamaktı. Bu kararın zamanlaması dikkat çekiciydi.

Barcelona’nın Olimpiyat adaylığı ve İspanya’nın 1992 Sevilla Expo’suna ev sahipliği yapacak olması, altyapı yatırımları için güçlü bir motivasyon yarattı. Böylece ülkenin ilk yüksek hızlı tren hattı olarak Madrid–Sevilla güzergâhı belirlendi.

Bu seçim tartışmasız olmadı. Dönemin başbakanının memleketinin Sevilla olması, projeye “kayırmacılık” eleştirilerini de beraberinde getirdi. Ancak İspanya geri adım atmadı ve projeyi kararlılıkla sürdürdü.

Doğru Dersler, Doğru Tercihler

İspanya, ilk yüksek hızlı trenini tasarlarken geçmişte yaşadığı demiryolu sorunlarından önemli dersler çıkardı. Ülkenin geleneksel demiryollarında kullanılan 1.668 mm geniş hat açıklığı, İber Yarımadası’nı Avrupa’nın geri kalanından adeta koparıyordu.

Bu nedenle radikal bir karar alındı:

Yeni yüksek hızlı tren hattı, Avrupa ile uyumlu olan 1.435 mm standart hat açıklığı ile inşa edilecekti.

Bu ağ, AVE (Alta Velocidad Española) adıyla anılmaya başlandı ve kısa sürede İspanya’nın modern yüzünün simgelerinden biri haline geldi.

İlk Tren Seti İhalesi

1989 yılında İspanya, ilk yüksek hızlı tren setleri için ihale sürecini başlattı. Tasarlanan işletme hızı 270 km/s’nin üzerindeydi. Bu durum bazı güçlü adayları otomatik olarak devre dışı bıraktı.

• Japon Shinkansen trenleri o dönem 220 km/s ile sınırlıydı

• İspanyol Talgo’nun henüz hazır bir ürünü yoktu

• Alman Siemens güçlü tasarımlara sahipti ama yeterli işletme deneyimi bulunmuyordu

Sonuç olarak, teknik üstünlüğü ve sahadaki tecrübesi sayesinde ihaleyi Fransız Alstom kazandı.

Geç Başladı, Güçlü Geldi

İspanya’nın yüksek hızlı tren serüveni, uyum sağlama becerisi ve stratejik kararlarıyla dikkat çekiyor. Altyapıyı Avrupa standartlarına göre inşa etmesi, teknolojiyi doğru ortaklarla geliştirmesi ve uzun vadeli düşünmesi, ülkeyi kısa sürede önemli bir oyuncu haline getirdi.

Bugün İspanya, yalnızca kendi ülkesinde geniş bir yüksek hızlı tren ağı işletmekle kalmıyor; aynı zamanda dünya genelinde birçok projede söz sahibi oluyor. Bir zamanlar Fransa ve Almanya ile aynı masada ihale kovalayan ülke, artık onların karşısına güçlü bir rakip olarak çıkıyor.

Kısacası İspanya’nın hikâyesi şunu gösteriyor: Ulaşımda hız, yalnızca trenlerle değil; doğru vizyonla da kazanılıyor.