Merhaba okuyucular!

İşte size küçük bir uzay gizemi: Bir sabah uyanıp dışarı çıksanız, Güneş’in batıdan doğduğunu ve doğudan battığını görseniz ne hissederdiniz?

İmkânsız gibi geliyor değil mi? Ama eğer Venüs’te yaşıyor olsaydınız (460°C sıcakta erime kısmını bir kenara bırakalım), tam olarak bunu görecektiniz.

Venüs, Güneş Sistemi’ndeki nadir gezegenlerden biri; diğerlerinin çoğunun tersine kendi etrafında geriye doğru dönüyor. Bilim insanları yıllardır bu tuhaf durumu çözmeye çalışıyor. Hadi birlikte gezegenin dönüşünü, öne çıkan teorileri ve neden önemli olduğunu inceleyelim.

Gezegen Dönüşüne Hızlı Bir Bakış

Çoğu gezegen, Dünya da dahil, Güneş etrafında dönerken kendi ekseni etrafında da aynı yönde döner buna prograde dönüş denir. Ama Venüs ve Uranüs kuralları bozmayı seviyor. Venüs, retrograd dönüş yapar; yani kuzey kutbundan bakıldığında saat yönünde döner. Dünya’nın saat yönünün tersine dönüşünün tam karşıtı.

Dahası var: Venüs o kadar yavaş dönüyor ki, bir günü 243 Dünya günü sürüyor yani bir Venüs günü, kendi yılı olan 225 Dünya gününden daha uzun! Akıl almaz değil mi?

Öne Çıkan Teoriler

Bilim insanları Venüs’ün ters dönüşüne tek bir cevap bulabilmiş değil, ama iki önemli teori öne çıkıyor:

1. Kozmik Çarpışma Hipotezi

Milyarlarca yıl önce, Güneş Sistemi’nin kaotik ilk günlerinde, Venüs dev bir asteroid veya proto-gezegen çarpmasıyla karşılaşmış olabilir. Bu çarpışma, dönüşünü yavaşlatmış, eğmiş veya tamamen tersine çevirmiş olabilir. Simülasyonlar, böyle şiddetli olayların gezegenlerin dönüş yönünü rahatlıkla değiştirebileceğini gösteriyor.

2. Atmosfer-Güneş Çekişmesi

Venüs’ün inanılmaz yoğun bir atmosferi var, Dünya’dan yaklaşık 90 kat daha yoğun ve çoğunlukla karbondioksitten oluşuyor. Milyonlarca yıl boyunca, Güneş’in çekim kuvveti bu yoğun atmosferi etkileyerek gelgit benzeri bir etki yaratmış olabilir; tıpkı Ay’ın Dünya’daki okyanusları çekmesi gibi. Nantes Üniversitesi’nden Alexandre Correia gibi araştırmacılara göre, bu sürekli sürtünme Venüs’ün dönüşünü yavaş yavaş tersine çevirmek için yeterli olabilir.

Venüs: Gezegen Kurallarını Bozuyor

- Yavaş Dünya: Ekvator bölgesinde Venüs yüzeyi saatte sadece 6,5 km hızla hareket ediyor. Dünya ile kıyasla 1.670 km/h bir yarış arabasını yürüyüşe çevirmek gibi.

- Mevsimsiz: Venüs’ün eksen eğikliği sadece 3°, Dünya’nın 23,5°’si ile karşılaştırıldığında mevsimsel değişiklik neredeyse yok.

- Ters Güneş: Venüs’te durduğunuzda Güneş, batıdan doğuya doğru hareket ediyor.

Bilim İnsanları Neden Önemsiyor?

“Tamam, ilginç bir bilgi ama bize ne faydası var?” diye düşünebilirsiniz. İşte Venüs’ün önemi burada ortaya çıkıyor:

Güneş Sistemi’nin erken dönemlerindeki şiddetli çarpışmaların izlerini görmek

Atmosferlerin gezegen hareketiyle nasıl etkileştiğini anlamak

Aşırı sera etkisinin mekanizmasını çözmek (Dünya için ders niteliğinde)

NASA’nın 2020’lerin sonlarına planladığı VERITAS görevi, Venüs’ün yüzeyini detaylı haritalayacak ve retrograd dönüş gizemini çözmeye yardımcı olacak veriler toplayacak.

Eğlenceli Bir Gerçek

Sıcak, basınç ve asit bulutlarından sağ çıkabilseydiniz (büyük bir “eğer”), Venüs’te bir gün-gece döngüsü yaklaşık 117 Dünya günü sürerdi. Üstelik yavaş ve ters dönüşü sayesinde gündüzünüz, gecenizden iki kat uzun olurdu. Rahat mı? Hiç değil!

Özetle

Venüs’ün garip dönüşü muhtemelen ya eski, dev bir çarpışmanın ya da milyonlarca yıl süren atmosfer-Güneş sürtünmesinin sonucudur. Sebep ne olursa olsun, bu bize gezegenlerin her zaman düzenli ve öngörülebilir olmadığını hatırlatıyor.

Bir dahaki sefere gece gökyüzüne bakıp bulutlu komşumuzu gördüğünüzde hatırlayın o sadece bir gezegen değil. Kendi ritminde dönen kozmik bir asi, ve belki bir gün, onun sırları Dünya’yı daha iyi anlamamıza yardımcı olacak.